Một số công việc và hoàn cảnh sống làm nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh tăng lên rõ rệt.
Nhưng ít ai nghĩ tới việc hỏi bác sĩ về điều này.
Nhân viên y tế
- Tiếp xúc trực tiếp với người bệnh và bệnh phẩm.
- Nguy cơ bị kim đâm, dính dịch tiết.
- Có thể lây bệnh cho người bệnh — nhất là người suy giảm miễn dịch.
- Có khuyến cáo tiêm chủng riêng cho nhóm này — hỏi cơ quan y tế nơi làm việc.
- Biết quy trình xử trí khi bị kim đâm — đây là điều phải nắm trước, không đợi tới lúc xảy ra.
- Áp dụng cả với nhân viên vệ sinh, hộ lý, người làm trong phòng xét nghiệm.
Người tiếp xúc với động vật
- Bác sĩ thú y, nhân viên thú y.
- Người chăn nuôi, giết mổ.
- Người làm việc ở vườn thú, trại động vật.
- Người bắt chó mèo, người cứu hộ động vật.
- Người nuôi nhiều vật nuôi.
Điều quan trọng nhất
- Biết cách xử trí khi bị động vật cắn, cào, liếm vào vết thương hở.
- Rửa vết thương ngay bằng xà phòng và nước sạch trong nhiều phút.
- Đi khám ngay — không chờ xem có sao không.
- Không tự xử lý, không đắp lá, không dùng thuốc dân gian.
- Nói rõ hoàn cảnh — con gì, ở đâu, có theo dõi được con vật không.
- Hỏi bác sĩ về các mũi phù hợp với công việc của mình.
Công việc dễ có vết thương
- Xây dựng, cơ khí, nông nghiệp.
- Làm vườn, tiếp xúc với đất.
- Nghề có dụng cụ sắc nhọn.
- Hỏi bác sĩ về mũi cần tiêm nhắc liên quan tới vết thương.
- Khi có vết thương bẩn, vết thương sâu — đi khám và nói rõ lần tiêm gần nhất.
- Đeo bảo hộ lao động đầy đủ.
Người chăm sóc
- Người chăm người bệnh tại nhà.
- Người chăm trẻ nhỏ — nhất là trẻ sơ sinh chưa tiêm được.
- Người chăm người cao tuổi.
- Người giúp việc trong nhà có người bệnh.
Người chăm được bảo vệ cũng là bảo vệ người bệnh — đây là lý do quan trọng nhất.
Làm việc với trẻ em
- Giáo viên, bảo mẫu, nhân viên trường học.
- Trẻ em là nhóm lây bệnh nhanh.
- Có thể mang bệnh về nhà — nơi có người già, trẻ sơ sinh.
- Hỏi bác sĩ về các mũi phù hợp.
- Nhiều trường có yêu cầu riêng về tiêm chủng — hỏi nhà trường.
Người đi công tác, đi nước ngoài
- Hỏi bác sĩ trước chuyến đi — nên hỏi sớm vì một số mũi cần thời gian.
- Nói rõ đi đâu, bao lâu, làm gì ở đó.
- Một số nước có yêu cầu bắt buộc — hỏi trước khi làm thủ tục.
- Giữ giấy chứng nhận tiêm chủng quốc tế nếu được cấp.
- Đi công tác thường xuyên — nên hỏi về kế hoạch dài hạn.
Hoàn cảnh sống
- Sống trong môi trường tập thể — ký túc xá, doanh trại.
- Sống cùng người suy giảm miễn dịch.
- Có trẻ sơ sinh trong nhà.
- Sống cùng người cao tuổi có bệnh nền.
- Sống ở vùng đang có dịch.
- Điều kiện vệ sinh, nguồn nước không bảo đảm.
- Thường xuyên tới nơi đông người.
Cách hỏi bác sĩ
- Nói rõ công việc cụ thể — không chỉ tên nghề mà cả việc làm hằng ngày.
- Nói về môi trường làm việc.
- Nói về mức độ tiếp xúc — với người bệnh, với động vật, với đất, với dụng cụ sắc.
- Nói về hoàn cảnh gia đình — có ai thuộc nhóm nguy cơ không.
- Nói về kế hoạch đi lại nếu có.
- Hỏi cả về biện pháp phòng ngừa khác — bảo hộ, vệ sinh, xử trí khi có sự cố.
Hỏi cơ quan làm việc
- Nhiều cơ quan có chương trình khám sức khoẻ định kỳ — hỏi xem có bao gồm tiêm chủng không.
- Hỏi bộ phận y tế cơ quan nếu có.
- Hỏi về quy định riêng của ngành.
- Hỏi về quy trình xử trí tai nạn nghề nghiệp — kim đâm, vết thương, tiếp xúc với hoá chất sinh học.
- Hỏi về chi phí có được hỗ trợ không.
Đừng chỉ dựa vào tiêm chủng
- Bảo hộ lao động đầy đủ.
- Rửa tay thường xuyên.
- Xử lý vết thương đúng cách ngay khi xảy ra.
- Đeo khẩu trang khi cần.
- Không ăn uống ở khu vực làm việc nếu có nguy cơ.
- Thay quần áo làm việc trước khi về nhà — nhất là khi trong nhà có trẻ nhỏ hoặc người bệnh.
- Biết quy trình báo cáo khi có sự cố.
Giữ hồ sơ
- Ghi lại mọi mũi tiêm — loại, ngày, nơi tiêm.
- Giữ giấy chứng nhận — có thể cần khi chuyển việc, khi đi nước ngoài.
- Chụp ảnh lưu.
- Ghi cả các sự cố nghề nghiệp — kim đâm, bị cắn, tiếp xúc.
- Mang theo khi đi khám.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Nói rõ công việc cụ thể với bác sĩ — không chỉ tên nghề mà cả việc làm hằng ngày.
- Bị động vật cắn thì rửa vết thương ngay và đi khám, không chờ xem có sao không.
- Tiêm chủng không thay thế bảo hộ lao động và vệ sinh — cần cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Những nghề nào cần chú ý tới tiêm chủng?
Nhân viên y tế, người làm trong phòng xét nghiệm, người tiếp xúc nhiều với động vật, người làm công việc dễ có vết thương và người chăm sóc người bệnh hoặc trẻ nhỏ.
Người tiếp xúc với động vật cần lưu ý gì?
Nên hỏi bác sĩ về các mũi phù hợp với công việc, và quan trọng nhất là biết cách xử trí cùng đi khám ngay khi bị động vật cắn hoặc cào.
Người chăm người bệnh có cần tiêm không?
Rất nên, vì người chăm được bảo vệ cũng là bảo vệ người bệnh, nhất là khi người bệnh suy giảm miễn dịch hoặc là trẻ sơ sinh.
Cần nói gì với bác sĩ về nghề nghiệp?
Nên nói rõ công việc cụ thể, môi trường làm việc, mức độ tiếp xúc với người bệnh hoặc động vật, và nguy cơ bị vết thương trong công việc.