Khám sàng lọc trước tiêm: vì sao không được bỏ qua

Khám sàng lọc là bước quyết định an toàn của cả buổi tiêm — và cũng là bước hay bị làm qua loa hoặc bị người đi tiêm xem nhẹ.

Khám sàng lọc để làm gì

• Đánh giá có phù hợp để tiêm ngay không.
• Phát hiện chống chỉ định — trường hợp không nên tiêm loại đó.
• Phát hiện tình trạng cần hoãn tạm thời.
• Quyết định có cần theo dõi đặc biệt sau tiêm không.
• Tránh nhầm lẫn giữa phản ứng sau tiêm và triệu chứng của bệnh đang có.
• Ghi nhận thông tin vào hồ sơ.

Cần khai báo những gì

Tình trạng hiện tại

• Có đang sốt không, sốt từ bao giờ.
• Có ho, sổ mũi, đau họng, tiêu chảy không.
• Ăn uống, ngủ nghỉ thế nào.
• Với trẻ — có chơi bình thường không.
• Mới ốm dậy bao lâu.
• Có vừa nằm viện không.

Bệnh nền và điều trị

• Tất cả bệnh mạn tính — kể cả đang ổn định.
• Suy giảm miễn dịch — bẩm sinh hoặc mắc phải.
• Đang điều trị ung thư.
• Đã cắt lách chưa.
• Bệnh thần kinh, tiền sử co giật.
• Bệnh máu, rối loạn đông máu.

Thuốc

• Mọi thuốc đang dùng — kể cả thuốc tự mua, thực phẩm chức năng, thuốc nam.
• Đặc biệt là thuốc ảnh hưởng miễn dịch — corticoid, thuốc ức chế miễn dịch, thuốc sinh học.
• Thuốc chống đông.
• Kháng sinh đang dùng.
• Thuốc mới bắt đầu hoặc mới tăng liều.

Dị ứng và tiền sử tiêm

• Dị ứng thuốc, thức ăn, thứ gì khác.
• Biểu hiện dị ứng thế nào — nổi mẩn nhẹ hay khó thở, sưng mặt.
• Phản ứng ở các mũi tiêm trước — mũi nào, biểu hiện gì.
• Các mũi đã tiêm gần đây.

Khác

• Đang mang thai hay dự định mang thai.
• Đang cho con bú.
• Mới truyền máu hoặc dùng chế phẩm máu.
• Với trẻ — sinh non, nhẹ cân, cân nặng hiện tại.
• Trong nhà có ai đang mắc bệnh truyền nhiễm không.

Vì sao không được giấu

• Khám sàng lọc là để bảo vệ chính bạn hoặc con bạn.
• Hoãn vài ngày không nguy hiểm — tiêm khi không phù hợp mới nguy hiểm.
• Thông tin sai dẫn tới quyết định sai.
• Nếu có phản ứng, nhân viên y tế cần biết đầy đủ để xử trí đúng.
• Nhiều người giấu vì sợ mất công đi lại — nhưng đây là đánh đổi không đáng.

Chuẩn bị trước để khai báo đầy đủ

• Mang sổ tiêm chủng.
• Mang danh sách thuốc — hoặc mang cả vỏ hộp.
• Mang hồ sơ bệnh nếu có bệnh nền.
• Ghi sẵn tiền sử dị ứng.
• Ghi sẵn phản ứng ở mũi trước — dễ quên khi được hỏi.
• Với trẻ — người đưa đi nên là người nắm rõ tình hình, không phải người chỉ đưa hộ.

Quyền của người đi tiêm

• Được khám sàng lọc đầy đủ.
• Được biết hôm nay tiêm mũi gì.
• Được hỏi và được giải thích.
• Được biết phản ứng thường gặp và dấu hiệu nguy hiểm.
• Được ở lại theo dõi đủ thời gian.
• Được ghi vào sổ tiêm.
• Được hỏi lại nếu chưa hiểu.

Dấu hiệu cơ sở làm qua loa

• Không khám sàng lọc, chỉ ghi giấy cho xong.
• Không hỏi về tiền sử dị ứng.
• Không hỏi về thuốc đang dùng.
• Không hỏi về phản ứng lần trước.
• Không cho biết tiêm mũi gì.
• Giục về ngay, không cho theo dõi.
• Né tránh câu hỏi.

Gặp những dấu hiệu này thì nên cân nhắc tìm cơ sở khác — khám sàng lọc là bước bắt buộc.

Nếu bạn thấy chưa được hỏi đủ

• Chủ động nói ra thông tin quan trọng — đừng đợi được hỏi.
• "Cháu có tiền sử dị ứng, bác sĩ xem giúp em."
• "Lần trước cháu sốt cao sau tiêm."
• "Em đang dùng những thuốc này."
• Đưa danh sách thuốc và sổ tiêm ra.
• Đây là quyền và cũng là trách nhiệm của bạn.

Khi được chỉ định hoãn

• Đừng nài nỉ để được tiêm — quyết định đó là vì an toàn.
• Hỏi lý do — bạn có quyền biết.
• Hỏi khi nào quay lại được.
• Hỏi có cần làm gì trước không.
• Ghi lịch và đặt nhắc ngay.
• Hoãn không có nghĩa là bỏ.

Nếu có tình trạng đặc biệt

• Nên hỏi bác sĩ chuyên khoa trước khi đi tiêm — với bệnh nền phức tạp.
• Xin giấy tư vấn để mang theo.
• Mang hồ sơ bệnh án.
• Hỏi xem nên tiêm ở cơ sở nào — có thể cần nơi có điều kiện theo dõi tốt hơn.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Khai báo trung thực và đầy đủ — hoãn vài ngày không nguy hiểm bằng tiêm khi không phù hợp.
2. Chủ động nói ra thông tin quan trọng nếu thấy chưa được hỏi đủ.
3. Cơ sở không khám sàng lọc là dấu hiệu không bảo đảm an toàn.

Câu hỏi thường gặp