Người lớn cũng cần tiêm: vì sao hay bị bỏ quên

"Tiêm chủng là chuyện của trẻ con" — đây là hiểu nhầm rất phổ biến.

Thực tế, người lớn cũng có những mũi cần tiêm — và phần lớn chưa bao giờ được nhắc tới.

Vì sao người lớn cũng cần

• Khả năng bảo vệ từ một số mũi thời nhỏ giảm dần theo thời gian — cần tiêm nhắc.
• Có những mũi chỉ tiêm khi trưởng thành.
• Nhiều người thời nhỏ chưa được tiêm đủ — chương trình tiêm chủng thay đổi qua các thời kỳ.
• Một số nhóm có nguy cơ cao hơn vì tuổi, bệnh nền, nghề nghiệp.
• Người lớn mắc một số bệnh thường nặng hơn trẻ em.
• Bảo vệ người xung quanh — nhất là trẻ nhỏ và người già trong nhà.

Vì sao hay bị bỏ quên

• Không có hệ thống nhắc — khác với trẻ nhỏ có lịch rõ ràng.
• Người lớn ít đi khám định kỳ.
• Bác sĩ khám bệnh cấp tính thường không hỏi tới.
• Mất sổ tiêm thời nhỏ, không biết đã tiêm gì.
• Nghĩ mình khoẻ nên không cần.
• Không biết là có những mũi dành cho người lớn.

Ai nên chủ động hỏi bác sĩ

Theo tình trạng sức khoẻ

• Người có bệnh mạn tính — đái tháo đường, bệnh tim, bệnh phổi, bệnh thận, bệnh gan.
• Người suy giảm miễn dịch hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng miễn dịch.
• Người đã cắt lách.
• Người đang điều trị ung thư.
• Người cao tuổi.

Theo hoàn cảnh

• Phụ nữ dự định mang thai — nên hỏi trước khi có thai.
• Người chuẩn bị đi nước ngoài — học tập, làm việc, du lịch.
• Người làm trong ngành y tế.
• Người chăm sóc người bệnh, người già, trẻ nhỏ.
• Người sống cùng người suy giảm miễn dịch.
• Người làm việc tiếp xúc nhiều với động vật.
• Người chuẩn bị phẫu thuật lớn.
• Người có vết thương nguy cơ cao.

Khi không còn sổ tiêm thời nhỏ

Rất nhiều người trưởng thành gặp tình huống này.

• Hỏi bố mẹ xem còn nhớ hoặc còn giữ giấy tờ gì không.
• Hỏi cơ sở y tế nơi từng tiêm — có thể còn lưu hồ sơ.
• Hỏi bác sĩ về cách xử lý — tuỳ trường hợp có thể xét nghiệm kiểm tra hoặc tiêm theo hướng dẫn.
• Không tự đoán rồi bỏ qua — cũng không tự tiêm lại tất cả.
• Bắt đầu giữ sổ từ bây giờ — ghi mọi mũi tiêm từ nay trở đi.

Cách bắt đầu

• Hỏi bác sĩ trong lần khám sức khoẻ định kỳ — đây là dịp thuận tiện nhất.
• Nói rõ tuổi, bệnh nền, thuốc đang dùng, nghề nghiệp.
• Nói rõ hoàn cảnh — có trẻ nhỏ trong nhà, đang chăm người bệnh, dự định mang thai, sắp đi nước ngoài.
• Hỏi ở cơ sở tiêm chủng hoặc trạm y tế.
• Ghi lại lời tư vấn và lịch nếu có.

Nên hỏi gì

• "Với tuổi và tình trạng của tôi thì nên tiêm những gì?"
• "Có mũi nào cần tiêm nhắc không?"
• "Tôi không còn sổ tiêm thời nhỏ thì xử lý thế nào?"
• "Có cần xét nghiệm kiểm tra gì trước không?"
• "Bệnh nền của tôi có ảnh hưởng gì tới việc tiêm không?"
• "Thuốc tôi đang dùng có ảnh hưởng không?"
• "Tiêm ở đâu, chi phí thế nào?"
• "Phản ứng thường gặp là gì?"

Bảo vệ người trong nhà

Đây là lý do nhiều người không nghĩ tới.

• Người lớn có thể mang mầm bệnh mà không có triệu chứng rõ rồi lây cho trẻ nhỏ.
• Trẻ sơ sinh chưa tiêm được — được bảo vệ nhờ người xung quanh.
• Người già và người suy giảm miễn dịch trong nhà dễ bị bệnh nặng.
• Người chăm sóc người bệnh nên tiêm đầy đủ.
• Hỏi bác sĩ về các mũi nên tiêm cho cả nhà khi có thành viên thuộc nhóm nguy cơ.

Với người cao tuổi

• Khả năng chống bệnh giảm theo tuổi — mắc bệnh thường nặng hơn.
• Có những mũi được khuyến cáo riêng cho nhóm tuổi này — hỏi bác sĩ.
• Bệnh nền làm nguy cơ tăng thêm.
• Con cháu nên chủ động hỏi giúp — người cao tuổi ít khi tự hỏi.
• Đưa đi tiêm cùng lịch khám định kỳ — tiện hơn.

Những hiểu nhầm thường gặp

"Tôi khoẻ nên không cần"

Người khoẻ vẫn mắc bệnh — và vẫn lây cho người khác. Mục đích của tiêm chủng là phòng trước, không phải chữa khi đã bệnh.

"Tiêm rồi vẫn bị thì tiêm làm gì"

Không có biện pháp nào bảo vệ tuyệt đối. Nhưng người đã tiêm thường mắc nhẹ hơn và ít biến chứng hơn.

"Già rồi tiêm làm gì nữa"

Người cao tuổi lại là nhóm cần bảo vệ nhất — vì mắc bệnh thường nặng hơn.

"Tiêm hại người"

Hỏi bác sĩ về lợi ích và nguy cơ cụ thể với trường hợp của mình — thay vì tin thông tin trên mạng.

Giữ hồ sơ từ bây giờ

• Mua một quyển sổ nhỏ hoặc dùng sổ khám bệnh.
• Ghi mỗi mũi tiêm — loại gì, ngày nào, ở đâu.
• Ghi phản ứng nếu có.
• Chụp ảnh lưu điện thoại.
• Mang theo khi đi khám bất cứ đâu.
• Ghi lịch mũi nhắc tiếp theo nếu có.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Người lớn cũng có những mũi cần tiêm — hỏi bác sĩ trong lần khám định kỳ.
2. Không còn sổ thời nhỏ thì hỏi bác sĩ cách xử lý, đừng tự đoán rồi bỏ qua.
3. Người lớn tiêm đầy đủ cũng là bảo vệ trẻ nhỏ và người già trong nhà.

Câu hỏi thường gặp