Chăm sóc trẻ sau khi tiêm

Phần lớn phản ứng sau tiêm là nhẹ và tự hết trong vài ngày. Nhưng phụ huynh cần biết dấu hiệu nào không được chờ.

Phản ứng thường gặp

Tại chỗ tiêm

• Đau, sưng, đỏ nhẹ.
• Nổi cục cứng nhỏ.
• Thường hết trong vài ngày.

Toàn thân

• Sốt nhẹ — thường trong một tới hai ngày.
• Quấy khóc, khó chịu.
• Ăn kém, bú kém.
• Ngủ nhiều hơn hoặc ngủ kém hơn.
• Mệt, uể oải.

Đây là những phản ứng thường gặp — cho thấy cơ thể đang đáp ứng. Với một số loại vắc xin, phản ứng có thể xuất hiện muộn hơn — hỏi nhân viên y tế về mũi cụ thể trẻ vừa tiêm.

Chăm sóc tại nhà

Chỗ tiêm

• Giữ sạch và khô.
• Chườm mát nhẹ nhàng nếu được nhân viên y tế hướng dẫn.
• Không xoa bóp, không day mạnh.
• Không đắp lá, đắp khoai, bôi dầu, bôi thuốc lạ — đây là nguyên nhân phổ biến gây nhiễm trùng.
• Không chườm nóng.
• Không băng kín.
• Mặc quần áo rộng, không cọ vào chỗ tiêm.

Khi trẻ sốt

• Cho trẻ mặc thoáng, phòng thoáng.
• Lau người bằng nước ấm — không dùng nước lạnh, không dùng cồn hay rượu.
• Cho uống nhiều nước, bú nhiều hơn.
• Dùng thuốc hạ sốt theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế — hỏi rõ loại nào, khi nào dùng, cách tính theo cân nặng của trẻ.
• Không tự tăng liều, không dùng nhiều loại cùng lúc.
• Không dùng thuốc của trẻ khác.
• Đo nhiệt độ và ghi lại.

Ăn uống và nghỉ ngơi

• Cho bú, cho ăn bình thường — chia nhỏ nếu trẻ ăn kém.
• Uống nhiều nước.
• Không kiêng tắm — tắm nhanh bằng nước ấm, giữ ấm, tránh làm ướt chỗ tiêm quá lâu.
• Không kiêng ăn theo lời mách — trừ khi nhân viên y tế dặn.
• Cho trẻ nghỉ ngơi, ôm ấp vỗ về.
• Tránh hoạt động quá sức trong ngày đầu.

Theo dõi trẻ

• Theo dõi kỹ trong một tới hai ngày đầu, và tiếp tục chú ý những ngày sau.
• Có người ở bên, nhất là ban đêm.
• Kiểm tra trẻ vài lần trong đêm — thở thế nào, da có bình thường không.
• Ghi lại phản ứng vào sổ tiêm.
• Giữ số điện thoại cơ sở tiêm ở nơi dễ thấy.

Dấu hiệu phải đưa đi khám ngay

Đây là phần quan trọng nhất — đọc kỹ và nhớ.

Cấp cứu ngay

• Khó thở, thở nhanh, thở rít.
• Tím tái môi, đầu ngón tay.
• Nổi mẩn toàn thân, nổi mề đay lan rộng.
• Sưng môi, sưng mặt, sưng mí mắt.
• Co giật.
• Li bì, khó đánh thức, gọi không đáp.
• Da tái, lạnh, vã mồ hôi.
• Nôn nhiều liên tục.

Đi khám sớm

• Sốt rất cao.
• Sốt kéo dài quá thời gian nhân viên y tế đã dặn.
• Sốt xuất hiện muộn sau nhiều ngày — có thể do nguyên nhân khác.
• Khóc thét kéo dài không dỗ được.
• Bỏ bú, bỏ ăn hoàn toàn.
• Chỗ tiêm sưng to, nóng đỏ lan rộng, chảy dịch, chảy mủ.
• Trẻ mệt lả, không chơi.
• Bất kỳ điều gì khiến bạn lo lắng.

Khi không chắc — cứ gọi hỏi hoặc đưa đi khám. Không ai trách bạn vì đã cẩn thận.

Những việc không nên làm

• Không đắp lá, đắp khoai, bôi dầu lên chỗ tiêm.
• Không xoa bóp mạnh chỗ tiêm.
• Không chườm nóng.
• Không lau người bằng cồn hay rượu để hạ sốt — nguy hiểm với trẻ.
• Không tự dùng kháng sinh.
• Không dùng thuốc hạ sốt quá liều hoặc quá gần nhau.
• Không kiêng tắm, kiêng gió quá mức.
• Không tự ý bỏ các mũi tiếp theo vì trẻ có phản ứng nhẹ — hỏi nhân viên y tế.

Ghi lại để lần sau

• Trẻ phản ứng thế nào, kéo dài bao lâu.
• Sốt bao nhiêu độ.
• Chỗ tiêm sưng đau thế nào.
• Đã dùng thuốc gì.
• Ghi vào sổ tiêm và mang theo lần sau.
• Báo với nhân viên y tế ở lần tiêm tiếp theo — họ cần biết để tư vấn.

Nếu trẻ có phản ứng ở mũi trước

• Nói rõ với nhân viên y tế trước mũi tiếp theo.
• Phản ứng nhẹ thường không phải lý do bỏ tiêm — nhưng cần được đánh giá.
• Nhân viên y tế sẽ quyết định tiêm tiếp, đổi loại, hay theo dõi đặc biệt.
• Đừng tự quyết định bỏ mũi tiếp theo.

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Tuyệt đối không đắp lá hay bôi thuốc lạ lên chỗ tiêm.
2. Khó thở, tím tái, nổi mẩn toàn thân, sưng môi mặt, co giật, li bì là cấp cứu ngay.
3. Ghi phản ứng vào sổ và báo nhân viên y tế ở lần tiêm sau.

Câu hỏi thường gặp