Tiêm chủng là một phần quan trọng của việc phòng bệnh — nhưng không phải tất cả.
Nhiều bệnh không có vắc xin — và phòng ngừa dựa vào thói quen hằng ngày.
Rửa tay — biện pháp hiệu quả nhất
- Đơn giản, rẻ, hiệu quả cao.
- Giảm lây truyền nhiều bệnh đường hô hấp và tiêu hoá.
Khi nào
- Trước khi ăn, trước khi nấu ăn.
- Sau khi đi vệ sinh.
- Sau khi ra ngoài về.
- Sau khi ho, hắt hơi, xì mũi.
- Sau khi chăm người bệnh, thay tã.
- Trước khi bế trẻ nhỏ.
- Sau khi tiếp xúc với động vật.
Cách rửa
- Nước và xà phòng, chà kỹ ít nhất hai mươi giây.
- Chà cả kẽ ngón, đầu ngón, móng tay, cổ tay.
- Lau khô bằng khăn sạch.
- Dung dịch rửa tay khô khi tay không nhìn thấy bẩn.
- Dạy trẻ rửa tay đúng cách — và làm gương.
Vệ sinh hô hấp
- Che miệng khi ho hắt hơi — vào khuỷu tay hoặc khăn giấy, không vào lòng bàn tay.
- Bỏ khăn giấy ngay sau khi dùng.
- Rửa tay sau đó.
- Đeo khẩu trang khi đang ốm — bảo vệ người khác.
- Đeo khẩu trang ở nơi đông người trong mùa dịch.
- Không dùng chung khăn mặt, cốc uống nước.
An toàn thực phẩm và nước
- Ăn chín uống sôi.
- Rửa kỹ rau quả.
- Tách riêng dao thớt đồ sống và đồ chín.
- Không để thức ăn lâu ngoài nhiệt độ phòng.
- Hâm kỹ thức ăn để lại.
- Kiểm tra hạn dùng.
- Bỏ đồ có mùi lạ — đừng tiếc.
- Nước uống bảo đảm — đun sôi hoặc lọc theo hướng dẫn.
Môi trường sống
- Thông gió nhà cửa hằng ngày.
- Giữ nhà sạch, lau bề mặt hay chạm.
- Dọn nơi đọng nước — phòng muỗi.
- Ngủ màn ở vùng có muỗi.
- Không hút thuốc trong nhà.
- Giữ nhà khô ráo — ẩm mốc ảnh hưởng hô hấp.
- Xử lý rác đúng cách.
Nền tảng: dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động
Ăn đủ chất
- Ăn đa dạng — đủ đạm, rau xanh, trái cây.
- Uống đủ nước.
- Hạn chế đồ chế biến sẵn, đồ uống có đường.
- Không cần thực phẩm chức năng đắt tiền nếu ăn đủ từ thức ăn.
Ngủ đủ
- Thiếu ngủ làm cơ thể chống đỡ kém hơn.
- Giờ ngủ đều đặn.
- Đây là phần hay bị bỏ qua nhất.
Vận động đều
- Tốt cho sức khoẻ tổng thể.
- Đi bộ đã đủ.
- Đều đặn quan trọng hơn cường độ.
Không hút thuốc, hạn chế rượu bia
- Hút thuốc làm tăng nguy cơ nhiễm trùng hô hấp.
- Rượu bia nhiều ảnh hưởng sức chống đỡ.
Hạn chế tiếp xúc khi có dịch
- Hạn chế tới nơi đông người, nơi kín.
- Tránh tiếp xúc gần với người đang ốm.
- Ở nhà khi mình đang ốm — bảo vệ người khác.
- Không cho trẻ đang ốm đi học.
- Bảo vệ người dễ tổn thương trong nhà.
Khám sức khoẻ định kỳ
- Phát hiện sớm vấn đề.
- Dịp để hỏi về tiêm chủng.
- Kiểm soát bệnh nền cho ổn định — giảm nguy cơ khi mắc bệnh truyền nhiễm.
- Khám răng định kỳ.
Xử lý đúng khi có vết thương
- Rửa sạch ngay bằng nước sạch và xà phòng.
- Không đắp lá, không bôi thuốc lạ.
- Che bằng gạc sạch.
- Đi khám nếu vết thương sâu, bẩn, do động vật cắn.
- Nói rõ lần tiêm gần nhất khi đi khám vì vết thương.
Cảnh giác với sản phẩm "tăng đề kháng"
- Không có sản phẩm nào thay thế được tiêm chủng.
- Cảnh giác với quảng cáo nói ngược lại.
- Ăn đủ chất, ngủ đủ, vận động đều là nền tảng thật — không cần sản phẩm đắt tiền.
- Hỏi bác sĩ trước khi dùng bất cứ thứ gì — nhất là cho trẻ.
- Hỏi "ai được lợi khi mình tin điều này".
Đi khám sớm khi ốm
- Đừng cố chịu đựng.
- Không tự dùng kháng sinh — dùng sai gây hại và làm giảm hiệu quả về sau.
- Nói rõ triệu chứng và tiền sử.
- Với trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền — đi khám sớm hơn.
Với người có nguy cơ cao hơn
- Người cao tuổi, người có bệnh nền, trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai cần cẩn thận hơn.
- Hạn chế nơi đông người trong mùa dịch.
- Người trong nhà cũng cần giữ vệ sinh — bảo vệ gián tiếp.
- Đi khám sớm hơn khi có dấu hiệu bệnh — đừng chờ.
- Kiểm soát bệnh nền cho ổn định — giảm nguy cơ khi mắc bệnh truyền nhiễm.
Nhìn tổng thể
Tiêm chủng, vệ sinh, dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và khám định kỳ — tất cả cùng góp phần.
Không có biện pháp đơn lẻ nào là đủ — nhưng cũng không cần làm hoàn hảo mọi thứ. Làm được phần nào là tốt phần đó.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Rửa tay là biện pháp đơn giản và hiệu quả nhất bên cạnh tiêm chủng.
- Không có sản phẩm nào thay thế được tiêm chủng — cảnh giác với quảng cáo.
- Ngủ đủ và ăn đủ chất là nền tảng — phần hay bị bỏ qua nhất.
Câu hỏi thường gặp
Ngoài tiêm chủng còn cần làm gì để phòng bệnh?
Cần giữ vệ sinh nhất là rửa tay, bảo đảm an toàn thực phẩm và nước, ăn đủ chất, ngủ đủ, vận động đều và đi khám định kỳ.
Rửa tay có thực sự hiệu quả không?
Rất hiệu quả. Đây là biện pháp đơn giản và rẻ nhất giúp giảm lây truyền nhiều bệnh đường hô hấp và đường tiêu hoá.
Có sản phẩm nào tăng đề kháng thay được tiêm không?
Không có sản phẩm nào thay thế được tiêm chủng, và nên cảnh giác với quảng cáo nói ngược lại.
Vì sao giấc ngủ và dinh dưỡng lại liên quan tới phòng bệnh?
Vì thiếu ngủ và thiếu chất làm cơ thể chống đỡ kém hơn, nên đây là phần nền tảng bên cạnh các biện pháp phòng bệnh cụ thể.