Có những người thực sự không tiêm được — vì tuổi, vì chống chỉ định, vì tình trạng sức khoẻ.
Nhưng không tiêm được không có nghĩa là không được bảo vệ.
Ai thực sự không tiêm được
- Trẻ quá nhỏ, chưa tới tuổi tiêm.
- Người có chống chỉ định thực sự với loại cụ thể.
- Người suy giảm miễn dịch nặng — với một số loại.
- Người đang trong giai đoạn điều trị đặc biệt.
- Người có tiền sử phản ứng nặng với chính loại đó.
Nhóm này thường nhỏ hơn nhiều người nghĩ — phần lớn người có bệnh nền vẫn tiêm được.
Miễn dịch cộng đồng
- Khi đủ nhiều người được bảo vệ thì mầm bệnh khó lan truyền.
- Nhờ đó người không tiêm được cũng ít có nguy cơ hơn.
- Đây là cách bảo vệ trẻ sơ sinh — bé chưa tiêm được nhưng được che chở nhờ người xung quanh.
- Cũng bảo vệ người suy giảm miễn dịch.
- Khi tỷ lệ tiêm giảm xuống thì nhóm dễ tổn thương nhất bị ảnh hưởng đầu tiên.
Đây là lý do tiêm chủng không chỉ là chuyện cá nhân.
Người trong nhà — biện pháp quan trọng nhất
- Tất cả người sống cùng nên tiêm đầy đủ.
- Bố mẹ, anh chị em, ông bà.
- Người giúp việc, người chăm sóc.
- Hỏi bác sĩ về các mũi cần thiết cho người nhà.
- Anh chị em đi học — tiêm đủ theo lịch vì hay mang mầm bệnh về.
- Một số loại cần lưu ý khi trong nhà có người suy giảm miễn dịch — hỏi bác sĩ.
Hạn chế tiếp xúc với nguồn bệnh
- Người đang ốm không tới gần.
- Hỏi thẳng khách xem có đang cảm cúm không — đề nghị hoãn nếu có.
- Hạn chế tới nơi đông người trong mùa dịch.
- Tránh nơi kín, thông gió kém.
- Đeo khẩu trang khi cần.
- Người trong nhà bị ốm — hạn chế tiếp xúc, đeo khẩu trang.
- Trẻ đi học về — thay đồ, rửa tay trước khi tới gần người dễ tổn thương.
Vệ sinh
- Rửa tay thường xuyên — cả người bệnh và người xung quanh.
- Rửa tay trước khi bế trẻ, trước khi chăm người bệnh.
- Yêu cầu khách rửa tay.
- Không dùng chung đồ ăn uống.
- Không hôn trẻ sơ sinh.
- Che miệng khi ho hắt hơi — vào khuỷu tay.
- Thông gió nhà cửa.
- Không hút thuốc trong nhà.
An toàn thực phẩm và nước
- Ăn chín uống sôi.
- Tránh đồ sống, tái.
- Rửa kỹ rau quả.
- Nấu chín kỹ.
- Tách riêng đồ sống và đồ chín.
- Cẩn thận khi ăn ngoài.
Phát hiện và xử lý sớm
- Biết dấu hiệu bệnh nào cần đi khám ngay.
- Đi khám sớm — đừng chờ xem.
- Nói rõ tình trạng đặc biệt ngay khi tới.
- Mang hồ sơ và danh sách thuốc.
- Có số điện thoại bác sĩ điều trị.
- Biết cơ sở y tế gần nhất.
- Với người suy giảm miễn dịch — sốt luôn cần được khám.
Hỏi bác sĩ về các biện pháp khác
- Có biện pháp phòng bệnh nào khác phù hợp không.
- Cần làm gì nếu tiếp xúc với người mắc bệnh.
- Dấu hiệu nào cần đi khám ngay.
- Có cần theo dõi định kỳ gì không.
- Tình trạng có thể thay đổi để tiêm được sau này không.
Với trẻ chưa tới tuổi tiêm
- Đây là nhóm được bảo vệ chủ yếu nhờ người xung quanh.
- Người trong nhà tiêm đầy đủ.
- Hạn chế khách trong những tuần đầu.
- Yêu cầu rửa tay, không hôn bé.
- Hạn chế đưa bé tới nơi đông người.
- Tiêm đúng lịch khi tới tuổi — đừng trì hoãn.
Trong trường học và nơi làm việc
- Báo cho nhà trường biết nếu trẻ không tiêm được — để được lưu ý khi có dịch.
- Hỏi nhà trường về tình hình dịch bệnh trong lớp.
- Cho trẻ nghỉ khi lớp có dịch nếu bác sĩ khuyên vậy.
- Với người lớn — báo cho nơi làm việc nếu cần lưu ý đặc biệt.
Đánh giá lại định kỳ
- Tình trạng có thể thay đổi theo thời gian.
- Hỏi lại bác sĩ định kỳ xem đã tiêm được chưa.
- Sau khi kết thúc điều trị — hỏi lại.
- Trẻ lớn lên có thể tiêm được các mũi trước đây chưa tiêm được.
- Đừng coi là vĩnh viễn.
Một điều cần nói
Khi bạn tiêm chủng, bạn không chỉ bảo vệ mình.
Bạn cũng đang giảm nguy cơ cho những người không thể tiêm được — trẻ sơ sinh trong xóm, người hàng xóm đang điều trị ung thư, đồng nghiệp có bệnh nền.
Đây là điều ít được nhắc tới nhưng rất thật.
Điều đáng nhớ
Ba ý:
- Người trong nhà tiêm đầy đủ là biện pháp bảo vệ quan trọng nhất cho người không tiêm được.
- Nhóm thực sự không tiêm được nhỏ hơn nhiều người nghĩ — phần lớn người có bệnh nền vẫn tiêm được.
- Hỏi lại bác sĩ định kỳ — tình trạng có thể thay đổi để tiêm được sau này.
Câu hỏi thường gặp
Người không tiêm được thì bảo vệ thế nào?
Bằng cách người xung quanh tiêm đầy đủ, hạn chế tiếp xúc với người ốm, giữ vệ sinh tốt và đi khám sớm khi có dấu hiệu bệnh.
Miễn dịch cộng đồng là gì?
Là khi đủ nhiều người trong cộng đồng được bảo vệ thì mầm bệnh khó lan truyền, nhờ đó những người không tiêm được cũng ít có nguy cơ hơn.
Ai là người không tiêm được?
Trẻ quá nhỏ chưa tới tuổi tiêm, người có chống chỉ định thực sự, người suy giảm miễn dịch nặng và người đang trong giai đoạn điều trị đặc biệt.
Vì sao nói tiêm chủng cũng là trách nhiệm với cộng đồng?
Vì người được tiêm không chỉ tự bảo vệ mình mà còn giảm nguy cơ lây cho những người không thể tiêm, như trẻ sơ sinh và người suy giảm miễn dịch.