Khi phản ứng nặng xảy ra: xử trí và sau đó

Phản ứng nặng sau tiêm là hiếm — nhưng khi xảy ra thì cần được xử trí ngay.

Đó là lý do mọi cơ sở tiêm chủng phải có đủ điều kiện xử trí và phải yêu cầu ở lại theo dõi.

Vì sao phải ở lại theo dõi

• Phản ứng nặng nhất thường xuất hiện sớm — trong thời gian ngắn sau tiêm.
• Cơ sở y tế có đủ thuốc và thiết bị xử trí.
• Thời gian vàng rất ngắn — xử trí tại chỗ nhanh hơn nhiều so với về nhà rồi quay lại.
• Nhân viên y tế nhận ra dấu hiệu sớm.
• Đây là lý do không nên tiêm tại nhà.

Dấu hiệu phản ứng nặng

Hô hấp

• Khó thở, thở rít, thở khò khè đột ngột.
• Cảm giác nghẹn ở cổ.
• Tím tái.

Da và niêm mạc

• Nổi mề đay lan rộng, ngứa nhiều.
• Sưng môi, sưng mặt, sưng lưỡi, sưng mí mắt.
• Da tái nhợt hoặc đỏ bừng.

Tuần hoàn

• Choáng, ngất.
• Tim đập rất nhanh.
• Vã mồ hôi lạnh.
• Tay chân lạnh.

Khác

• Nôn nhiều đột ngột, đau bụng dữ dội.
• Co giật.
• Li bì, mất ý thức.
• Cảm giác bất an dữ dội — người bệnh có thể nói thấy rất khó chịu, thấy sắp có gì đó xảy ra.

Nếu xảy ra tại cơ sở tiêm

• Báo ngay cho nhân viên y tế — đừng chờ, đừng ngại.
• Nói to, gọi người nếu cần.
• Không tự di chuyển người bệnh ra ngoài.
• Để nhân viên y tế xử trí.
• Cung cấp thông tin — vừa tiêm mũi gì, có tiền sử dị ứng không.

Nếu xảy ra sau khi đã về nhà

• Gọi cấp cứu ngay hoặc đưa tới cơ sở y tế gần nhất.
• Nói rõ vừa tiêm mũi gì, vào lúc nào.
• Mang theo sổ tiêm.
• Không tự xử lý tại nhà.
• Không tự cho uống thuốc gì khi người bệnh khó thở hoặc lơ mơ.
• Đặt nằm nghiêng an toàn nếu không tỉnh nhưng còn thở.
• Nới lỏng quần áo.
• Ở bên cạnh, không để một mình.
• Ghi lại giờ bắt đầu có triệu chứng.

Với người từng có tiền sử dị ứng nặng

• Khai báo rõ trước khi tiêm — dị ứng với gì, biểu hiện thế nào.
• Có thể cần theo dõi lâu hơn sau tiêm.
• Có thể cần tiêm ở cơ sở có điều kiện tốt hơn — hỏi bác sĩ.
• Nếu bác sĩ đã kê thuốc xử trí cấp — mang theo và biết cách dùng.
• Người đi cùng cũng nên biết cách xử trí.
• Không đi tiêm một mình.

Sau khi phản ứng nặng xảy ra

Báo cáo và ghi nhận

• Báo cho cơ sở đã tiêm — quan trọng cho việc theo dõi an toàn.
• Yêu cầu ghi vào hồ sơ và sổ tiêm.
• Xin giấy tờ ghi nhận — sẽ cần cho các lần sau.
• Ghi lại chi tiết: mũi gì, tiêm lúc nào, triệu chứng gì, xuất hiện sau bao lâu, đã xử trí thế nào.

Cho các lần tiêm sau

• Luôn khai báo về phản ứng đã xảy ra — mọi lần tiêm về sau.
• Cần được bác sĩ đánh giá xem có tiêm tiếp được không.
• Không tự quyết định — cả việc tiêm tiếp lẫn việc bỏ hẳn.
• Mang giấy tờ ghi nhận đi cùng.
• Nói với mọi bác sĩ — kể cả khi khám bệnh khác.

Cho người nhà

• Nói với người trong nhà biết — phòng khi cần xử trí.
• Cân nhắc mang thẻ ghi thông tin dị ứng.
• Ghi vào hồ sơ sức khoẻ cá nhân.

Về mặt tâm lý

• Sợ hãi sau một phản ứng nặng là bình thường.
• Nói với bác sĩ về lo lắng của mình.
• Hỏi rõ về các lựa chọn — có loại thay thế không, có cách tiêm an toàn hơn không.
• Đừng tự bỏ hẳn mọi mũi tiêm vì sợ — hãy hỏi bác sĩ.
• Cũng đừng để ai ép tiêm khi chưa được đánh giá lại.

Giảm nguy cơ

• Khai báo trung thực khi khám sàng lọc — nhất là tiền sử dị ứng.
• Chọn cơ sở có đủ điều kiện xử trí.
• Ở lại theo dõi đủ thời gian.
• Không tiêm tại nhà.
• Không đi tiêm một mình nếu có tiền sử dị ứng nặng.
• Báo ngay khi thấy khó chịu bất thường — dù nhỏ.

Cần hỏi trước khi tiêm

• "Nếu có phản ứng nặng thì cơ sở xử trí thế nào?"
• "Tôi cần ở lại theo dõi bao lâu?"
• "Dấu hiệu nào tôi phải báo ngay?"
• "Về nhà rồi mà có vấn đề thì gọi số nào?"
• "Cơ sở y tế gần nhất có cấp cứu là ở đâu?"

Điều đáng nhớ

Ba ý:

1. Phản ứng nặng thường xuất hiện sớm — đó là lý do phải ở lại theo dõi tại cơ sở.
2. Khai báo tiền sử dị ứng trung thực là cách giảm nguy cơ hiệu quả nhất.
3. Sau khi có phản ứng nặng — yêu cầu ghi nhận và luôn khai báo ở mọi lần tiêm sau.

Câu hỏi thường gặp